بررسی و ارزیابی دیدگاه شهید مطهری درباره حدیث «مجدد دین»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه شاهد

چکیده

حدیث معروفی از پیامبر(صلى الله علیه و آله) روایت شده که برابر با آن خداوند در هر قرنی کسی را در میان این امت بر می انگیزد تا دین را تجدید کند. این حدیث ابتدا در سنن ابی داود و سپس در بسیاری از جوامع روایی اهل سنت نقل شده و برخی نیز بر صحت حدیث از نظر سند و محتوا اجماع دارند، در شیعه نخستین بار شیخ بهایی آن را گزارش کرده است. شهید مطهری در آثار خود نسبت به اصالت این حدیث تشکیک کرده و آن را از نظر سند به جهت وجود ابوهریره، ضعیف دانسته است و از جهت مضمون نیز، چهار اشکال بر آن وارد کرده است. به نظر می رسد، این اشکالات در رد حدیث ناتمام باشد، زیرا صرف وجود ابوهریره موجب ضعف حدیث نخواهد بود، چنان که بسیاری از محدثان شیعه از او روایت نقل کرده اند. درباره اشکالات محتوایی نیز: اولا؛ واژه «رأس» در حدیث قید اتفاقی می باشد، ثانیا؛ «مَن» در حدیث از الفاظ عام بوده و بر بیش از یک نفر نیز دلالت دارد، ثالثا؛ اشتباه در تعیین مصادیق دلیلی بر وضع حدیث نخواهد بود. رابعا؛ بنابر دلایلی چند نمی توان روایت مجدد را متأثر از اندیشه فلسفی ایرانیان باستان دانست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Evaluation martyr Motahari views about the hadith "narrative of religion Mojaded

نویسنده [English]

  • rasul mohammadjafari
چکیده [English]

A famous narrative of the Prophet (peace be upon him) narrated that in each century , Allah poses person among the nations to renew religion. First , narrative have been quoted in Abi Dawood Sunan and then quoted in many sunni narrative communities and And some of them have consensus on the authenticity of document and content narrative, the first time , in Shiite, Sheikh Baha'i has reported. Martyr Motahhari's works have doubts about the authenticity of this hadith And the document because its narrated by Abu Hurayra . As for the content ,he had four criticals .seems to be, in reject, these critical are incomplete in reject of narrative, because existence of Abu Hurayrah will not make invalid narrative , So that many Shia narrators have narrated his . About content criticals as well: First, the word "ras" in the hadith is adverb Etefaghi. secondly, the "man" in the narrative is common word and implies on more than one, thirdly, mistake in Determining the narrative examples, there is no reason that narrative is imitation; Fourthly, as reasons can not say the philosophical thought of ancient Iranians had impression on Mojaded narrative.

کلیدواژه‌ها [English]

  • religon Mojaded
  • Narrative
  • martyr Motahari
  • criticism of hadith
-      قرآن کریم.

-      آلوسی، سیدمحمود(1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم‌، بیروت: دارالکتب العلمیه.

-      ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله(1409ق)، شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آیة الله المرعشی.

-      ابن أنبار، محمد بن محمد بن ابی بکر القضاعی(1407ق)، درر السمط فی خبر السبط، بیروت: دارالغرب الاسلامی.

-      ابن اثیر، ابوالسعادات المبارک بن محمد الشیبانی الجزری(1392ق)، جامع الاصول من أحادیث الرسول، تحقیق: عبد القادر الأرنؤوط، بی جا: مکتبة دار البیان.

-      ابن حبان، محمد(1393ق)، الثقات، حیدر آباد هند: مؤسسة الکتب الثقافیة.

-      ابن حجر عسقلانی، شهاب‌الدین أحمد بن علی(بی تا)، فتح الباری، بیروت، دارالمعرفه.

-      ابن حجر عسقلانی، شهاب‌الدین أحمد بن علی ، (1422ق)، نخبة الفکر، الریاض: دار طریق للنشر والتوزیع.

-      ابن حَیُّون‏، نعمان بن محمد مغربى(1409ق‏)، شرح الأخبار فی فضائل الأئمة الأطهار(ع)،‏ قم: جامعه مدرسین.

-      ابن عبد البر، یوسف بن عبد البر النمری القرطبی(بی تا)، الإنتقاء فی فضائل الثلاثة الأئمة الفقهاء، بیروت: دار الکتب العلمیة.

-      ابن عدی، عبدالله بن عدی الجرجانی(1409ق)، الکامل فی ضعفاء الرجال، بیروت: دارالفکر.

-      ابن عساکر، ابوالقاسم علی بن الحسن(1415ق)، تاریخ مدینة دمشق، بیروت، دارالفکر.

-      ابن عطیة، مقاتل بن عطیة البکری الحجازی(1419ق)، المناظرات بین الفقهاء الشیعة و السنة، بیروت: الغدیر.

-      ابن قیم جوزى، شمس الدین محمد بن ابى بکر(1388ق)، اعلام الموقعین عن رب العالمین، قاهرة: مکتبة الکلیات الأزهریة.

-      ابن کثیر دمشقى، ابو الفداء إسماعیل بن عمر(1408ق)، البدایة والنهایة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

-      ابن منظور، محمد بن مکرم(1414 ق)، لسان العرب، بیروت: دار الفکر.

-      أبو داود، سلیمان بن الأشعث السجستانی(1410ق)، السنن، بیروت، دارالفکر.

-      أبو ریة، محمود(بی تا)، شیخ المضیره ابوهریره، مصر: دار المعارف.

-      أبو نعیم الأصبهانی، أحمد بن عبد الله(1394ق)، حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء، بیروت، دار الکتاب العربی.

-      أحمد بن حنبل، أحمد بن محمد بن حنبل الشیبانی(بی تا)، المسند، بیروت: دار صادر.

-      الآلبانی، محمد ناصر الدین(بی تا)، السلسلة الصحیحة، ریاض: مکتبة المعارف.

-      ازهرى، محمد بن احمد(1421)، تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏

-      بخاری، محمد بن إسماعیل (1401). صحیح البخاری، لبنان، بیروت: دار الفکر.

-      بحر العلوم، سید مهدی طباطبایی(1363ش)، الفوائد الرجالیة، طهران: مکتبة الصادق.

-      بروجردی، سید علی(1410ق)،  طرائف المقال، قم: مکتبة آیة الله العظمى المرعشی.

-      بهائی، بهاء الدین محمد بن حسین عاملی(بی تا)، الوجیزة فی علم الدرایة، بی جا: موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت(ع)، «الف».

-      بهائی، بهاء الدین محمد بن حسین عاملی ، (بی تا)، الکشکول، بی جا: بی نا «ب».

-      بیهقی، أحمد بن الحسین(بی تا)، معرفة السنن والآثار، بیروت: دار الکتب العلمیة.

-      ترمذی، محمد (1403)، سنن الترمذی، تحقیق وتصحیح : عبد الرحمن محمد عثمان، لبنان، بیروت: دار الفکر.

-      پور داوود، ابراهیم(1927)،  سوشیانس موعود مزدیسنا، بی جا: بی نا

-      جلالی حسینی، سید محمد رضا(1412ق). «مجددو المذهب و سماتهم البارزة»، مجلة تراثنا، ج28، صص95-106.

-      حاکم نیشابوری، محمد بن عبد الله بن محمد(بی تا)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت: دارالفکر.

-      حر عاملى، محمد بن حسن(1409ق)، وسائل الشیعه، قم‏: مؤسسة آل البیت(ع).

-      حسن، سعد محمد(بی تا)، المهدیة فی الاسلام منذ أقدم العصور حتی الیوم دراسة وافیة لتاریخها العقدی و السیاسی و الأدبی، مصر: دار الکتاب العربی.

-      حسینی، سید حسن(1378)، «موعود در آیین زرتشت»، مجله هفت آسمان، پاییز و زمستان، شماره 3 و 4، 107- 122.

-      حلبی، علی بن برهان الدین(1400ق)، السیرة الحلیبة فی سیرة الامین المأمون‌، بیروت: دارالمعرفه.

-      حموی، شهاب الدین ابی عبدالله یاقوت بن عبدالله(1414ق)، معجم الادباء، بیروت: دارالغرب الاسلامی.

-      خزاز رازى، على بن محمد(1401ق)، کفایة الأثر فی النصّ على الأئمة الإثنی عشر، قم: بیدار.

-      خطیب بغدادی، ابوبکر احمدبن علی الخطیب(1417ق)، تاریخ بغداد، بیروت: دار الکتب العلمیه.

-      خطیب العمری، محمد بن عبد الله(1985ق)، مشکاة المصابیح، بیروت: المکتب الإسلامی.

-      خویی، سید ابوالقاسم موسوی‏(1413)، معجم رجال الحدیث، قم‏: مرکز نشر آثار شیعه.

-      ذهبى، شمس الدین محمد بن احمد(1407ق)، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، بیروت: دار الکتاب العربى.

-      ذهبى، شمس الدین محمد بن احمد ، (1406ق)، سیر أعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرسالة.

-      رازی، محمد بن ادریس بن منذر تمیمی(1371ق)، الجرح و التعدیل، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

-      زبیدی، محمد مرتضى(1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، ‏بیروت: دارالفکر.

-      سخاوی، عبد الرحمن(بی تا)، المقاصد الحسنة فی بیان کثیر من الأحادیث المشتهرة على الالسنة، بی جا: دار الکتاب العربی.

-      سید رضی، محمد بن حسین(1380)، المجازات النبویة، قم: دار الحدیث‏.

-      سید مرتضى، على بن حسین‏ علم الهدى(1415ق)، الانتصار، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.

-      سید مرتضى، على بن حسین‏ علم الهدى ، (1417ق)، مسائل الناصریات، طهران: رابطه الثقافة والعلاقات الإسلامیة مدیریة الترجمة والنشر.

-      سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر(بی تا)، جامع الصغیر‌، بیروت: دارالفکر «الف».

-      سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر ، (بی تا)، جمع الجوامع، بی جا: بی نا، «ب».

-      سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر ، (1404ق)، الدر المنثور فی تفسیر المأثور، قم: کتابخانه آیة الله مرعشى.

-      سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر ، (بی تا)، مرقاة الصعود إلی سنن أبی داود، بی جا: بی نا، «ج».

-      صدر، سید محمد(1412)، تاریخ الغیبة، بیروت: دار التعارف‏.

-      صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه(1376ش)، الامالی، قم: مرکز الطباعة والنشر فی مؤسسة البعثة.

-      صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه ، (1398ق)، التوحید، قم: جامعه مدرسین‏.

-      صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه ، (1362ش)، الخصال، قم‏: جامعه مدرسین‏‏.

-      صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه (1385ق)، علل الشرائع، نجف: منشورات المکتبة الحیدریة.

-      صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه ، (1395ق)، کمال الدین و تمام النعمة، تهران: اسلامیه‏.

-      صدوق، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه ، (1361ش)، معانی الأخبار، قم: دفتر انتشارات اسلامى‏‏.

-      صفدی، خلیل بن أیبک بن عبد الله‏(1420ق)، الوافی بالوفیات، بیروت: دار إحیاء التراث.

-      طباطبایى، محمد حسین(1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین.

-      طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن(1404ق)، اختیار معرفة الرجال، قم: مؤسسه آل‌البیت.

-      طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن ، (1414ق)، الأمالی، قم: دارالثقافة.

-      طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن ، (1365ش)، تهذیب الاحکام فی شرح المقنعة، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-      طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن ، (1411ق)، الغیبة، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.

-      طبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن محمد(1415ق)، المعجم الاوسط، بی جا: دار الحرمین.

-      طیبی، شرف الدین الحسین بن عبد الله الطیبی (1417)، شرح الطیبی على مشکاة المصابیح المسمى بـ «الکاشف عن حقائق السنن»، ریاض: مکتبة نزار مصطفى الباز

-      عجلونی، اسماعیل بن محمد(1408ق)، کشف الخفاء، بیروت: دار الکتب العلمیة.

-      عجلی، احمد بن عبدالله بن صالح(1405ق)، معرفة الثقات، المدینة: مکتبة الدار.

-      عراقی، زین الدین(بی تا)، طرح التثریب، بی‌جا: بی‌‌نا.

-      عسکرى، سید مرتضى(1382ش)، نقش ائمه در احیاى دین، تهران: مرکز فرهنگى انتشارات منیر‏.

-      عظیم آبادی، محمد شمس الحق(1415ق)، عون المعبود، بیروت: دار الکتب العلمیة.

-      غفاری، علی اکبر(1369ش)، دراسات فی علم الدرایة، تهران: جامعة الإمام الصادق (ع).

-      فراهیدی، خلیل بن احمد(1410)، العین، قم: هجرت.

-      فتنی الهندی، محمّد‌طاهر بن علی(بی تا)، تذکرة الموضوعات بی‌جا، بی‌‌نا.

-      فیومى، احمد بن محمد(1414)، المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى‏، قم: موسسه دار الهجرة

-      قاضى نور الله، نور الله بن شریف الدین‏ شوشترى(1409ق)، احقاق الحق و ازهاق الباطل، مقدمه و تعلیقات: آیت الله العظمى مرعشى نجفى، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏. ‏

-      قاضى نور الله، نور الله بن شریف الدین‏ شوشترى ، (بی تا)، الصوارم المهرقة فی جواب الصواعق المحرقة، تهران: چاپخانه نهضت.

-      قرطبی، محمد بن احمد(1364ش)، الجامع لأحکام القرآن، تهران: ناصرخسرو.

-      قمی، عباس(بی تا)، الکنی و الالقاب، طهران: مکتبة الصدر.

-      کرستین سن، آرتور(1368ش)، ایران در زمان ساسانیان‏، ترجمه: رشید یاسمى، تهران‏: دنیاى کتاب‏

-      کشى، محمد بن عمر(1409ق)، رجال الکشی -إختیار معرفة الرجال-، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.

-      مری بویس، نورا الیزایت(1374)، تاریخ کیش زرتشت، ترجمه همایون صنعتی زاده، بی جا: انتشارات توس.

-      مبارکفوری، عبد الرحمان بن عبد الرحیم(1410)، تحفة الأحوذی، بیروت: دار الکتب العلمیة.

-      مبارکفوری، عبد الرحمان بن عبد الرحیم ، (1404)، مرعاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، هند: إدارة البحوث العلمیة والدعوة والإفتاء

-      متقی هندی، علاءالدین علی(1409ق)، کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال، بیروت: مؤسسة الرساله.

-      متقی هندی، علاءالدین علی ، (بی تا)، سلافة العصر فی محاسن الشعر بکل مصر، بی جا: بی نا

-      مجلة البیان (1406)، «التجدید فی الإسلام»، بی جا: بی نا.

-      مزی، جمال‌الدین یوسف(1406ق)، تهذیب الکمال،بیروت: مؤسسة الرسالة.

-      مجلسی، محمدباقر(بی تا). اوزان المقادیر، قم، کتابفروشی بصیرتی

-      مجلسی، محمدباقر ، (1403ق)، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت: مؤسسة الوفاء.

-      مختاری، رضا(1382ش)، «حدیث مجدد»، مجله علوم حدیث، 28، شماره دوم، صص 97-113

-      مدنی شیرازی، سید علی(1415ق)، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.

-      مسعودی، عبد الهادی(1388)، وضع و نقد حدیث، تهران: سمت.

-      مطهری، مرتضی(1381)، مجموعه آثار، مجلدات 9، 21، 25، تهران: صدرا

-      مفید، محمد بن محمد بن النعمان العکبری البغدادی(1414ق)، الاختصاص، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، «الف».

-      مفید، محمد بن محمد بن النعمان العکبری البغدادی ، (1414ق)، الامالی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، «ب».

-      مناوی، محمد عبدالرؤوف(1405ق)، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، دار الکتب العلمیة، بیروت.

-      نوری طبرسی، میرزا حسین(1408ق)، مستدرک الوسائل، لبنان: مؤسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث. 

-      نووی، محی الدین بن شرف(بی تا)، المجموع شرح المهذب، بیروت: دارالفکر.