Document Type : Research Paper
Author
Quran mining Research Institute,. Shahid Beheshti University. Tehran. Iran.
Abstract
Highlights
از دیدگاه علامه طباطبایی معجزه قانون علّیت را نقض نمیکند و علّت معجزه هفت ویژگی دارد: تأثیرگذاری آنی، نامشهود بودن، غیرقابل شناسایی بودن برای علوم تجربی و قابل شناسایی بودن به طرق دیگر، نادر نبودن، همیشه پیروز بودن، در نفس مجرّد پیامبر بودن و وابسته بودن به اذن خداوند.
بر اساس استدلال ایشان بر وجود علل ظاهری و علتهای حقیقی باطنی برای همه پدیدهها، همچنین با تکیه بر نظریه ایشان درباره دو عالم خلق و امر(ملکوت) میتوان نتیجه گرفت که از میان ویژگیهای هفتگانه، در قیاس با سایر پدیدهها تنها دو ویژگی مخصوص علّت معجزه است؛ اولی، غلبه و پیروزی همیشگی آن و دومی، نسبت آن با نفس پیامبر است.
در راستای تبیین و توسعه دیدگاه علامه طباطبایی با تکیه بر آیات قرآن، سه ابهام درباره نسبت دو سیستم علّی ظاهری و باطنی، مبدا مجرد نفسانی معجزه، چگونگی و چرایی غلبه همیشگی آن و چیستی علت مادی واحد، طرح و به صورت زیر تبیین شد:
نسبت این دو سیستم در توجه به زاویه دید، روشن میگردد. نظر حسّی و دنیایی چهره خلقی یا مادی اشیاء و روابط علّی ظاهری را نمایان ساخته و نظر قلبی و روحی چهره باطنی و ملکوتی اشیاء و سیستم علّی حقیقی را آشکار میسازد. علت معجزه در سطح باطن قوای ملکوتی و روحی پیامبر است و در سطح ظاهر باید به دنبال مطالعه و توجیه چگونگی اثر ملکوتی روح از طریق نفس در اشیاء و مقدّرات بود. مانند نظریه امواج در روانشناسی که علامه آن را بعید نمیشمرد.
درباره مبدأ مجرد و نفسانی معجزه و چرایی دوام غلبه آن آشکار شد که علت معجزه، در نفس نبی بر خلاف علت سحر در نفس ساحر همواره غالب است، زیرا نبی و ساحر در مرتبه بهرهمندی از ملکوت تفاوت دارند. در واقع روح نبی علّت خاص معجزه در سطح باطن و نفس نبی واسطه انتقال اثر آن به سطح ظاهر است.
همچنین در توجیه علت واحد مادی برای همه پدیدهها، روشن شد که نفس مادی انسانی که عالیترین برخورداری از روح را دارد، به عنوان علت مادی واحد برای تمام معلول ها قابل فرض است که علم و قدرت او مافوق همه اسباب و علل است.
در آخر مساله عدم سنخیت علت و معلول در معجزه به این صورت حل شد که علت معجزه، عاملی مادی در نفس پیامبر است؛ اما از سوی دیگر بر وجود مساله ارتباط مادی و مجرد به شکلی کلان و عام در همه پدیدهها تاکید شد؛ بنابراین معجزه به عنوان یک استثناء برای اصل سنخیت مورد بحث نخواهد بود.
Keywords
Main Subjects