مفهوم شناسی «احسان» در قرآن کریم با بررسی حوزه معنایی احسان فردی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

احسان در لغت علاوه بر معنای معروف و متداول (تفضل و نیکوکاری) ناظر بر چگونگی انجام کار و به معنای " انجام عمل به نحو نیکو و شایسته (درستکاری) " است. حسن و نیکویی عمل هم به تناسب و سازگاری اجزای آن با یکدیگر، و سازگاری و تناسب مجموعه اجزاء با غایت و هدفی است که از انجام آن عمل مد نظر است. بنایراین احسان یعنی رعایت این دو تناسب در مقام عمل.  در نظام معنایی حاکم بر قرآن، احسان با مفاهیمی از قبیل توحید ربوبی، تقوا، استقامت، عبادت، ایمان و عمل صالح پیوند  دارد، ما هم به بررسی حوزه معنایی احسان در قرآن می پردازیم که شبکه به هم پیوسته ای از روابط  مفاهیم مرتبط با آن است. بررسی آیات احسان در قرآن نشان می دهد که احسان مربوط دو فاعل دارد یکی خدا و دیگری انسان. درباره خداوند، احسان به دو معنای احسان پدیده ها، تفضل و انعام آمده که احسان پدیده ها از سوی خداوند، به معنای " تحقق و ایجاد" اشیای درست و مناسب، و حسن و نیکوست؛ و دیگر چگونگی انجام عمل در آن مطرح نیست. درباره احیان انسان باید گفت که به دو معنای تفضل و احسان عمل  است. احسان عمل، ناظر بر چگونگی انجام آن و متعلقش در قرآن، عبادت است که باید از سر شکر گزاری و از روی علم، ایمان و یقین به آخرت و با صبر و استقامت همراه باشد. این احسان عمل است که در قرآن موضوعیت دارد و احسان به معنای تفضل زاییده و لازمه آن است. شایان ذکر است معنای تفضل در احسان برگرفته از همان معنای لغوی احسان است؛ با این بیان که در آن، تأکید بر سازگاری عمل با میل و خواسته محسن الیه- که اجابت آن، غایت و هدف عمل است- می باشد.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The semantic study of the term "ihsan" based on its field of meaning in personal domain

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mustafayi 1
  • Nahla Gharavi Na'ini 2
1 MA graduate in Quran and Hadith at Tarbiat Modarres University
2 Associate Professor of Tarbiat Modarres University
چکیده [English]

The term 'ihsan' , in addition to the commonly used application as beneficience and
kindness, relates to the quality of the deed and how it is carried out i.e. performing
the action in a good manner. The goodness of a manner itself pertains to
compatibility of its components with each other and that of the deed with its
objectives. Therefore, 'ihsan' means observing compatibility of the action in both
fields. In the semantic system of the holy Quran , 'ihsan' is connected to other
concepts such as monotheism, piety, resistance, worship ,faith and virtuous deed. In
this study we have surveyed the semantic domain of 'ilisan' in Quran, which is an
integrated network of related concepts.
In Quran , the subjects used for 'ihsan' are God and humankind. 'Ihsan' attributed to
God has been used in two meanings:first, the goodness of the created and second
,beneficence and kindness. By the former it is meant the creation of good and
suitable creatures regardless of the quality of performance. 'lhsan' attributed to
human beings has also been applied to two meanings: kindness and the goodness of
deed. The latter refers to the quality of performing an action and in Quran its object
is worshiping which should be done out of gratefulness, based on knowledge, faith
and certainty about the day of resurrection and attended by patience and resistance.
This meaning for 'ihsan' is the subject of discussion in the holy Quran, kindness
being caused by it and required for it.
This article has studied the semantic field of 'ilisan' in Quran, limiting its survey to
the personal domain.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: ihsan
  • divinity
  • deed
  • patience
  • faith
  • kindness
  • subject based commentary