کاربرد نظریه حوزه معنایی در مطالعات قرآنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه اصفهان

چکیده

حوزه‌ معنایی با دو رویکرد درزمانی و هم‌زمانی قابل بررسی است که در بررسی درزمانی تغییراتی معنایی همچون تعمیم یا گسترش معنایی، تخصیص معنایی، مجاز، استعاره، ترفیع معنایی و تنزل معنایی مورد توجه قرار می‌گیرند. بر این اساس، پاره‌ای از واژگان قرآنی در مقایسه با دوره جاهلی دچار توسعه مفهومی و افزایش مدلول‌های خود شده‌اند و برخی دیگر مفهومی تخصصی یافته و کاهشی در مدلول‌های آنها رخ داده است. همچنین فرایندهایی همچون مجاز، استعاره، ترفیع و تنزل نیز در بخشی از واژگان‌های قرآنی قابل مشاهده است. شناسایی این دسته از تغییرات و دسته‌بندی آنها می‌تواند در روشن شدن معنای واژگان قرآنی تأثیر بسزایی داشته باشد. همچنین با بررسی هم‌زمانی حوزه معنایی و در نظر گرفتن باهم-آیی‌های همنشینی و متداعی واژه‌ها، امکان دست یافتن به روابط موجود بین واژگان‌های قرآنی و ترسیم آنها بصورت شبکه‌ای از مفاهیم به پیوسته در قالب ترسیم روابط افقی و عمودی واژگان‌ها وجود دارد. مقاله حاضر با روشی توصیفی به بررسی درزمانی و هم‌زمانی حوزه معنایی می‌پردازد و در صدد تبیین کاربرد این موضوع در بررسی واژگان قرآنی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Application of semantic field in Qur'anic Studies

نویسنده [English]

  • Mehdi Lotfi
چکیده [English]

semantic field can be studied with the two approaches of diachronic and Synchronic. The semantic changes include changes such as Generalization, Semantic narrowing, Metonymy, metaphor, Degeneration and Elevation. Accordingly, some words of the Quran in comparison with the ignorant period have conceptual development and increase its reference-grade And other specialized concept and a decrease in sense occurred. As well as processes such as metaphor, Metonymy, Degeneration and Elevation in the Qur'anic words are visible. Classifying and identify these changes and clarify the meaning of the Qur'anic words is very important. Also with reviewing semantic field in diachronic approach and with considering syntagmatic collocation relations between Quranic words can be attainable.To obtain the relationship between the Quranic words and draw networks of the concepts, they should constantly drawn in the form of horizontal and vertical relationships. This paper describes formation of the semantic field and its changs and concerns and seek an explanation of this issue to examine the words of the Qur'an.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Quran
  • Semantics
  • semantic field
  • collocation
  • syntagmatic collocation
-      قرآن کریم.

-      آرلاتو، آنتونی(1373ش). درآمدی بر زبان­شناسی تاریخی، ترجمه یحیی مدرسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-      ابن فارس، احمد(1404ق). معجم مقاییس اللغه، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قم: مکتبه الأعلام الإسلامی.

-      ابن منظور، محمد بن مکرم(1405ق). لسان العرب، قم:ادب الحوزه

-      اعشی، میمون بن قیس(1362ق). دیوان الاعشی الکبیر، تحقیق محمد محمد حسین، بیروت: بی­نا

-      اگریدی، ویلیام، مایکا دابرو ولسکی و مارک ارنف(1389ش)، درآمدی بر زبان­شناسی معاصر، ترجمه علی درزی، تهران: سمت

-      انیس، ابراهیم(1984م). دلاله الالفاظ، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه.

-      انیس، ابراهیم(1384ش). المعجم الوسیط، ترجمه محمد بندریگی، تهران: انتشارت اسلامی.

-      ایزوتسو، توشی­هیکو(1361ش). خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران: شرکت سهامی انتشار.

-      ایزوتسو، توشی­هیکو(1360). ساختمان معنایی مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن، ترجمه فریدون بدره­ای، تهران: انتشارات قلم.

-      باقری، مهری(1378ش). مقدمات زبان­شناسی، تهران: نشر قطره.

-      پالمر، فرانک(1366ش). نگاهی تازه به معنی­شناسی، ترجمه کورش صفوی، تهران: نشر مرکز

-      جوهری، اسماعیل بن حماد(1407ق). الصحاح، بیروتک دارالعلم للملایین. 

-      حسنین، صلاح(2011م). دراسات فی علم اللغه الوصفی و التاریخی و المقارن، قاهره: مکتبه الآداب.

-      راغب، محمد بن حسین(1412ق). المفردات فی غریب القرآن، بیروت و دمشق: دارالعلم- الدار الشامیه.

-      زبیدی، مرتضی(1414ق). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر.

-      زمخشری، محمود(1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب العربی.

-      زمخشری، محمود ، (1419ق). اساس البلاغه، بیروت: دار الکتب العلمیه.

-      زوزنی، حسین بن احمد(1993م). شرح المعلقات السبع، بیروت: دارالعالمیه.

-      سلیمان احمد، عطیه(1993م). اللهجه المصریه الفاطمیه، قاهره: مکتبه الاسکندریه.

-      سعیدی روشن، محمد باقر(1388ش)، روش پلکانی مفهوم شناسی واژگان قرآن، پژوهش­های قرآن و حدیث، شماره 1

-      سیدی، حسین(1390ش)، تغییر معنایی در قرآن: بررسی بینامتنی قرآن با شعر جاهلی، تهران: سخن.

-      شریفی، علی(1392ش). نقد و بررسی آرای ایزوتسو در حوزه معناشناسی قرآن کریم، حکمت معاصر، سال چهارم، شماره سوم.

-      صفوی، کورش(1379ش). درآمدی بر معنی­شناسی،تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.

-      صفوی، کورش ، (1391ش). نوشته­های پراکنده دفتر اول معنی­شناسی، تهران: انتشارات علمی.

-      طرفه بن العبد(1423ق). دیوان طرفه العبد، شرح مهدی محمد ناصرالدین، بیروت: دارالکتب العلمیه. 

-      عبدالرئوف، حسین(1388ش)، در باب تنوع سبک­شناختی در ژانر قرآنی، زیباشناخت، ترجمه ابوالفضل حری، سال دهم، شماره 20

-      فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، (بی تا)، معجم القاموس المحیط، بیروت: شرکه الأعلمی للمطبوعات.

-      قرشی، سید علی اکبر(1371ش). قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الإسلامیه.

-      گیررتس، دیرک(1393ش). نظریه­های معنی­شناسی واژگانی، ترجمه کورش صفوی، تهران: نشر علمی.

-      مختار عمر، احمد(1386ش). معناشناسی، ترجمه سید حسین سیدی، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.

-      مشکوه الدینی، مهدی(1376ش). سیر زبان­شناسی، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.

-      مطیع، مهدی، احمد پاکتچی و بهمن نامور مطلق(1388ش)، درآمدی بر استفاده از روش­های معناشناسی در مطالعات قرآنی، پژوهش دینی، ش 18

-      مظهری، محمد ثناء الله(1412ق). التفسیر المظهری، پاکستان: مکتبه الرشدیه.  

-      مهدوی، صدیقه(1388ش). ساختار گزاره­های اخلاقی قرآن، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-      نغزگوی کهن، مهرداد و شادی داوری(1393ش)، فرهنگ توصیفی زبان­شناسی تاریخی، تهران: انتشارات علمی 

-      یول، جورج (1378ش)، بررسی زبان، ترجمه محمود نور محمدی، تهران: انتشارت راهنما

-        Lyons, J (1981). Semantics, London: Cambridge university press.