بررسی پدیده نسخ در آرای قرآن‌پژوهان و نقد دیدگاه ایشان درباره نسخ تلاوت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان

2 کارشناس‌ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان؛

چکیده

از مهم‌ترین مباحث مطرح در‌حوزة علوم قرآنی، نسخ است که در بسیاری از روایات، اِشراف بر جوانب آن، از‌جمله ویژگی‌های مفسران قرآن به‏شمار آمده است. از سویی، قرآن‌پژوهان، این پدیده را بر سه قسم، شامل نسخ حکم و بقای تلاوت، نسخ حکم و تلاوت، و نسخ حکم بدون تلاوت تقسیم کرده و از این میان، تحقق‌یافتن مورد اول را بیشتر مفسران و پژوهشگران در‌حوزة علوم قرآن پذیرفته‌اند؛ اما بر‌سر دو قسم دیگر، اختلاف‌ نظر وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌توان گفت متقدمان، بیشتر به تحقق‌یافتن آن تمایل داشته‌اند؛ ولی متأخران از جهات متعدد، ادلّة ایشان را نقد کرده‌اند. در این پژوهش، بعد‌از ذکر معنای لغوی و اصطلاحی «نسخ» و سخن‌گفتن دربارة مکتب‌های سه‌گانه‌ای که دکتر مصطفی زید در این حوزه برشمرده است، مفهوم و محدودة نسخ را تبیین کرده و پس‌از ذکر شروط تحقق‌یافتن آن، نسخ تلاوت را  بررسی و سر‌انجام، با نقد ادلّة موافقان و مخالفان نسخ تلاوت اثبات کرده‏ایم اعتقاد به نسخ تلاوت، حاکی از برداشت شتاب‌زده و نگاه سطحی به روایات است؛ زیرا تعریف نسخ و شرایط بیان‌شده از‌سوی ایشان، با تقسیم‌بندی نسخ به سه قسم یاد‌شده مطابقت ندارد و از سویی، دلیلی متقن مبنی‌بر تحقق‌یافتن نسخ تلاوت نداریم؛ هر‌چند دلیل محکم عقلی هم مبنی‌بر نفی آن در دست نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A study of different viewpoints about Naskh(abrogation) with a critical view on the issue of Naskh al-Telawah

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Hajismaili 1
  • davood esmaely 2
1 Associate Professor at University of Isfahan;
2 M.A. student in Quranic sciences and hadith, University of Isfahan
چکیده [English]

Naskh is one of the most an important issues in Quranic studies and in many hadiths, been knowledgable about this issue is is considered as one of the qualifications for an interpreter of the Quran. Islamic scholars have divided naskh (abrogation) to  three  types: a) the abrogation of  the ruling only; b) the withdrawal of both text and ruling; c) the withdrawal of text not ruling. Most interpreters and scholars have approved the occurrence of the first type but that  of the other two are subject to disputes: while in the early centuries they were considered more likely to have taken place, their occurrence has been criticized later on. Studying the meaning and definition of the term ‘naskh’ and considering what Mostafa Zayd has said in this regard, this article defines the concept of ‘naskh’ and its boundaries and proves that the belief in “naskh al-telawah” is result of misunderstanding particular hadiths since the definition provided by these scholars is not consistent with the above-mentioned classification of naskh. Furthermore, there is no good reason for occurrence of naskh al-telawah, although there is no good logical reason against it, either.

کلیدواژه‌ها [English]

  • naskh (abrogation)
  • naskh al-telawah
  • Quran
  • conditions of naskh
  • types of naskh