نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم قران

2 دانشیار دانشگاه اصفهان

چکیده

چکیده
از دیر باز، فهم عمیق آیات بر اساس سیاق، مورد توجه مفسران قرآن بوده است. تحلیل بافت‌های مختلف و روابط متداخل میان آیات، در راستای تبیین انسجام و پیوستگی معنایی آنها می‌باشد. بافت، قرینه مهمی است که قابلیت تطبیق مصادیق متعدد را در زمان‌های مختلف بوجود می‌آورد.
بافت به دو دسته بافت درون متنی و برون متنی تقسیم می‌شود و منظور از بافت درون متنی، بررسی نقش عناصر زبانی در متن و تأثیر آن در تشخیص معنا می‌باشد و منظور از بافت برون متنی(بافت موقعیتی) همان موقعیت تولید متن است و عوامل مختلفی در آن تأثیر دارد.
این مقاله در صدد است تا بر اساس نیازها و اولویت‌های علمی تفسیر، به مؤلفه‌های بافت موقعیتی و پیرامونی در آیات 8-20 بقره و 1-8 منافقون، بپردازد؛ تا از رهیافت آن، ابتدا تفسیر آیات، روشن شده سپس در راستای پیوند معنایی آیات، ارتباط متنی و دلالی الفاظ آیه، با بافت پیرامونی و نقش کنش‌گران، تبیین گردد.
کلید واژه : تفسیرقرآن، بافت پیرامونی، بافت موقعیتی، بافت زبانی، منافقان

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  1. قرآن کریم.
  2. ابن دقیق العید، محمد بن علی (بی‌تا)، احکام الاحکام شرح عمدة الأحکام، بیروت: دار الکتاب العلمیه.
  3. ابن سعد، محمد (بی‌تا)، الطبقات الکبری، بیروت: دار صادر.
  4. ابن فارس، ابن حسن بن ذکریا (1404ق)، معجم مقاییس اللغه، محقق عبدالسلام محمد هارون، بی جا: مکتبه الاعلام الاسلامی.
  5. ابن هشام، عبدالملک (1375ق)، السیرة النبویه، تحقیق مصطفی سقا، مصر: مصطفی البابی الحلبی.
  6. اسعدی و همکاران (1389)، آسیب شناسی جریان های تفسیری، قم: پژوهشگاه حوزه  و دانشگاه.
  7. ایزدی، کامران (1376)، شروط و آداب تفسیر و مفسر، تهران: امیرکبیر.
  8. باطنی، محمد رضا ( 1371)، توصیف ساختاری  دستوری زبان فارسی، تهران: امیرکبیر.
  9. برکاوی، عبدالفتاح عبدالعلیم (1411ق)، دلالة السیاق بین التراث وعلم اللغة الحدیث، چاپ اول، قاهره: دارالمنار.
  10. بستانی، فواد افرام (1375)، فرهنگ ابجدى، تهران: اسلامی.
  11. پالمر، فرانک (1366)، نگاهی تازه به معنی شناسی، ترجمه کوروش صفوی، تهران: پنگوئن.
  12. حمحامی، مختار (1430ق)،  القرائن و اثرها فی فهم الخطاب الشرعی، بیروت: دارالحزن.
  13. رجبی، محمود (1385)، روش شناسی تفسیرقرآن، قم: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها(سمت).
  14. رجبی، محمود (1394)، روش تفسیر قرآن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  15. زبیدی، مرتضی (1414ق)،  تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر، چاپ دوم.
  16. زمخشری، محمود (بی‌تا)، الکشاف عن حقایق التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل، تهران: نشر آفتاب.
  17. ساسانی، فرهاد (1381)، عوامل مؤثر در تفسیر قرآن، تهران: علامه طباطبایی.
  18. سلوی، محمد العوی (1419ق)،  الوجوه و النظائر فی القرآن الکریم، بیروت: دارالشروق.
  19. سیوطی، جلال الدین (بی‌تا)،  الدر المنثور، بیروت: دارالحزن.
  20. صانعی پور، محمد حسن (1390)، مبانی تحلیل کارگفتی در قرآن کریم، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  21. صفوی، کوروش (1384ش)، فرهنگ توصیفی معنی شناسی، تهران: فرهنگ معاصر.
  22. صفوی، کوروش ، (1394ش)، معناشناسی کاربردی، تهران: همشهری.
  23. طباطبایی، سید محمد حسین (1374ش)،  المیزان فی تفسیرالقرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  24. طبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسه اعلمی.
  25. طبری، محمد بن جریر (1409ق)، تاریخ، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
  26. طوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن (1409)،  التبیان فی تفسیر القرآن، قم: النشر الاسلامی.
  27. عبدالحلیم ، م . ا . س (1380ش)،  بافت و مناسبات بینا متنی، بی‌جا: بی‌نا.
  28. عبدالرحمن، طه، (بی‌تا)، البحث اللسانی، سلسلة ندوات و محاضرات، رباط: منشورات کلیة الآداب.
  29. عطار، حسن (1420ق)، حاشیه جمع الجوامع، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  30. عک، خالدعبدالرحمان (1414ق)،  اصول التفسیر و قواعده، بیروت: دارالنفائس.
  31. فخر رازی، احمد (بی‌تا)، مفاتیح الغیب، مصر: دارالتراث.
  32. کاشانی، ملافتح الله (1346)، منهج الصادقین، تهران: نشر اسلامیه.
  33. کنعانی، سید حسین (1384)، «سیر تحول کاربرد سیاق در تفسیر»، فصلنامه مشکوه، شماره 87، صص43-28.
  34. کنوش المصطفی، عواطف (2007م) ، الدلاله السیاقیه عند اللغویین، لندن: درالسیاب
  35. مهدوی راد، محمد علی (1382)، آفاق تفسیر، تهران: هستی نما.
  36. یعقوبی، ابن واضح (1379ق)،  تاریخ، بیروت: دار صادر.

Brown, G. & G. Yule (1983), Discourse Analysis. Cambridge: 37