نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک، اراک، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک، اراک، ایران.

3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک، اراک، ایران.

چکیده

بعد از تأسیس مدرسه حلّه و اعتبارسنجی حدیث بر پایه سند، آراء رجالی نجاشی و شیخ طوسی ـ از رجالیان مشهور شیعه ـ از اهمیت فراوانی برخوردار گردید. نجاشی و شیخ طوسی بنا بر وظیفة علم رجال، که تعیین وثاقت و ضعف راویان است؛ در کتب خود به برخی جرح و تعدیل­ها اشاره کرده­اند، ولی گاهی اوقات آرائشان در مورد وثاقت و ضعف یک راوی متعارض شده است. در همین راستا این نوشتار با روش تحلیلی-توصیفی درصدد بررسی چگونگی مواجهه و تعامل آصف­محسنی از رجال­پژوهان معاصر با این تعارض­ها برآمده است. در نهایت این نتیجه حاصل شد که نحوه مواجهه با تعارضات نجاشی و شیخ طوسی، قاعده و قانون خاصی ندارد بلکه بستگی به استنباط و اطمینانی دارد که برای شخص مجتهد و رجال­پژوه به وجود می­آید. در ضمن هیچ دلیلی محکمی برای ترجیح آراء نجاشی بر شیخ طوسی در دست نیست و نحوه تعامل نسبت به راویان بر حسب اطمینانی که برای پژوهشگر حاصل می­شود متفاوت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

  1. قرآن کریم.
  2. آقا بزرگ طهرانی(بی­تا)، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، بیروت: دار الاضواء.
  3. اردبیلى، احمد بن محمد(1403ق)، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  4. اردبیلى، محمد بن على(1403ق)، جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات عن الطرق و الأسناد، بیروت: دار الأضواء.
  5. استرآبادى، محمد بن على(1422ق)، منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، قم: موسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث.
  6. اشتهاردى، على پناه(1417ق)، مدارک العروة (للإشتهاردی)، تهران: دار الأسوة للطباعة و النشر.
  7. افندی، میرزا عبدالله(1410ق)، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، بتحقیق: سید أحمد حسینى، قم: مکتبة آیة الله المرعشى.
  8. بحرالعلوم، محمدمهدى(1363ش)، رجال السید بحر العلوم «المعروف بالفوائد الرجالیة»، تهران: مکتبة الصادق (ع).
  9. بحرانى، سلیمان(1412ق)، معراج أهل الکمال إلى معرفة الرجال، بی­جا: عبدالزهراء العویناتی.
  10. جزائری، سیدنعمت الله(بی­تا)، غایه المرام فی شرح تهذیب الاحکام، مخطوط.
  11. جزائری، عبدالنبی(1418ق)، حاوى الأقوال فى معرفة الرجال، تحقیق: مؤسسة الهدایة لإحیاء التراث.
  12. حافظیان، ابوالفضل(1382ش)، رسائل فی درایه الحدیث، قم: دارالحدیث.
  13. حسینى صدر، على(1430ق)، الفوائد الرجالیة(حسینی صدر)، قم: دلیل ما.
  14. خاقانى، على بن حسین(1362ش)، رجال الخاقانى، قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
  15. خواجویى، اسماعیل(1413ق)، الفوائد الرجالیة،  بتحقیق: مهدی رجایی، مشهد: آستانة الرضویة المقدسة، مجمع البحوث الإسلامیة.
  16. خویى، سید ابو القاسم(1418ق)، موسوعة الإمام الخوئی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
  17. راضى، حسین(1421ق)، تاریخ علم الرجال و أهمیة رجال النجاشى، بیروت: مؤسسة البلاغ.
  18. رحمان­ستایش، محمدکاظم(1389ش)، آشنایی با دانش و منابع رجالی شیعه، دانشکده مجازی قرآن و حدیث.
  19. زنجانى، سید موسى(1419ق)، کتاب نکاح (زنجانى)، قم: مؤسسه پژوهشى راى‌پرداز.
  20. سبزوارى، محمد باقر(1247ق)، ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
  21. سند، محمد(1431ق)، الاجتهاد و التقلید فی علم الرجال و اثره فی التراث العقائدی، قم: باقیات.
  22. سند، محمد(1429ق)، بحوث فى مبانى علم الرجال، قم: باقیات.
  23. شوشترى، محمد تقى(1410ق)، قاموس الرجال، بتحقیق: مؤسسة النشر الإسلامی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم.
  24. شهید ثانى، زین الدین بن على(1413ق)، مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
  25. شیخ بهائى(1390ق)‌، الوجیزه فی علم الدرایه، قم: بصیرتى.
  26. شیخ بهائی(بی­تا)‏، معالم الدین و ملاذ المجتهدین‏، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  27. صدر، سیدحسن(بی­تا)، نهایه الدرایه، بتحقیق: ماجد الغرباوی، قم: نشر المشعر.
  28. طوسى، محمد بن حسن(1390ق)، الاستبصار فیما اختلف من الأخبار، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
  29. طوسى، محمد بن حسن(1373ش)، رجال الطوسی(جامعه مدرسین)، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  30. طوسى، محمد بن حسن(1417ق)، العدة فی أصول الفقه، بتحقیق: محمد رضا الأنصاری، قم: المطبعة ستاره.
  31. طوسى، محمد بن حسن(1411ق)، الغیبة (للطوسی)/ کتاب الغیبة للحجة، قم: دار المعارف الإسلامیة.
  32. طوسى، محمد بن حسن(1420ق)، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول، قم: مکتبة المحقق الطباطبائی.
  33. عاملى، سید جواد(بی­تا)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  34. عاملى، محمد بن حسن(1419ق)، استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار، قم: مؤسسه آل البیت(ع).
  35. عاملى، محمد بن على(1411ق)، مدارک الأحکام فی شرح عبادات شرائع الإسلام، لبنان: مؤسسه آل البیت(ع).
  36. عاملى، میر سید احمد(بی­تا)، مناهج الأخیار فی شرح الاستبصار، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
  37. عزیزی، سیدمجتبی؛ مطیعی، میثم(1393ش)، «مبنای ملاک های ترجیح اقوال رجالیون در تعارض جرح و تعدیل»، حدیث­پژوهی، شماره11، صص49-84.
  38. عظیمی، حمید (بی تا)، نگاهی بر وثاقت ابوالعباس نجاشی، www.academia.edu
  39. فضلی، عبدالهادی(1430ق)، اصول علم الرجال، بیروت: مرکز الغدیر للدراسات و النشر و التوزیع.
  40. قمى، ابوالقاسم(1378ق)، قوانین الأصول، تهران: بی نا.
  41. قمّى، محمد مؤمن(1425ق)، الولایة الإلهیة الإسلامیة أو الحکومة الإسلامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  42. کلباسى، ابوالهدى(1419ق)، سماء المقال فی علم الرجال، قم: مؤسسة ولی العصر (ع) للدراسات الإسلامیة.
  43. کلباسى، محمد(1422ق)، الرسائل الرجالیة، بتحقیق: محمدحسین درایتی، قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر.
  44. کنى تهرانى، على(1421ق)، توضیح المقال فی علم الرجال، قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث.
  45. گیلانى، سید محمد باقر(1427ق)، مقالة فی تحقیق إقامة الحدود فی هذه الأعصار، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
  46. مازندرانى، (محمد) اسماعیل(1411ق)، الرسائل الفقهیة (للخواجوئی)، قم: دار الکتاب الإسلامی.
  47. مازندرانى، على اکبر(بی­تا)، مقیاس الرواة، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  48. مامقانى، عبدالله(1431ق)، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم: موسسة آل البیت (ع) لإحیاء التراث.
  49. مجلسى، محمدتقى(1406ق)، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه،  قم: مؤسسه فرهنگى اسلامى کوشانبور.
  50. محسنى، محمد آصف(1430ق)، الأحادیث المعتبرة فی جامع أحادیث الشیعة، قم: صبح صادق.
  51. محسنى، محمد آصف(1432ق)، بحوث فی علم الرجال، قم: مرکز المصطفى العالمی.
  52. محسنى، محمد آصف(1394ش)، بدایة علم الرجال، قم: نشر ادیان.
  53. محسنى، محمد آصف(1429ق)، حدود الشریعة، قم: بوستان کتاب قم.
  54. محسنى، محمد آصف(1426ق)، الفقه و مسائل طبیة، قم: بوستان کتاب قم.
  55. محسنى، محمد آصف(1423ق)، مشرعة بحار الأنوار،  قم: مکتبه عزیزی.
  56. محسنى، محمد آصف(1434ق)، معجم الأحادیث المعتبرة، قم: نشر ادیان.
  57. نجاشى، احمد بن على(1365ش)، رجال النجاشی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  58. نراقى، مولى احمد بن محمد مهدى(1415ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، قم: مؤسسه آل البیت(ع).
  59. نراقى، میرزا ابو القاسم بن محمد بن احمد(1422ق)، شعب المقال فی درجات الرجال، قم: کنگره بزرگداشت نراقى.
  60. نمازى شاهرودى، على(1414ق)، مستدرکات علم رجال الحدیث، تهران: بی نا.
  61. نورى، میرزا حسین(1417ق)، خاتمة المستدرک، قم: مؤسسه آل البیت(ع).